“We willen stenen in een veld zijn”

Vorig jaar verscheen de ondertussen 16de roman van Don Delillo, Het Punt Omega. Een term ontleend aan het gedachtegoed van de Franse filosoof Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955) die verwijst naar het eindpunt van de menselijke evolutie. En meteen ook een voorbode van de existentiële thema’s die in dit kleine meesterwerk aan bod komen: tijd, vergankelijkheid, evolutie en de relatie tussen het bewustzijn en de materie waaruit elk van ons bestaat. Met zijn luttele 119 pagina’s bevat Het Punt Omega meer waarheid en waardevolle inzichten dan het gros van de turven die mijn nachtkastje zijn gepasseerd.

Woestijn van Nevada

De verhaallijn van Het Punt Omega is verbluffend eenvoudig: twee mannen voeren een gesprek in een barak ergens diep in de woestijn van Nevada. Jim Finley, maker van experimentele documentaires, zoekt er Richard Elster op, een academicus op rust die al jaren een teruggetrokken bestaan leidt. Jim wil een film maken over de omstreden samenwerking die professor Elster enkele jaren geleden aanging met het Pentagon. Zijn opdracht was toen om als adviseur een context te creëren die de inval in Irak (2003) aannemelijk zou doen lijken.

Jim gaat ervan uit dat hij hooguit twee dagen na zijn aankomst terug op het vliegtuig richting New York zal zitten, maar 12 dagen later zit hij nog steeds in de hete woestijnzon tegenover de norse Richard Elster. Nog steeds zonder toestemming voor de film die hij koste wat kost wil maken. De gesprekken tussen beide heren verlopen aanvankelijk wat stroef en afstandelijk, maar daar komt verandering in wanneer Richards dochter Jessie op bezoek komt. Meteen ontstaat een nieuwe dynamiek tussen de personages. Richard, die zijn dochter op handen draagt, toont zich een stuk inschikkelijker en tussen Jim en Jessie ontstaat een onuitgesproken seksuele spanning. Tegen de achtergrond van een eindeloze zandvlakte en eeuwenoude rotsformaties laten Jim en Richard hun gedachten de vrije loop, mede onder invloed van brandy en de verzengende hitte. Alles lijkt goed te gaan tot Jessie plots op mysterieuze wijze verdwijnt.

Ideeënroman

Dat de verhaallijn van dit boek weinig om het lijf heeft, deert niet in het minst. Don Delillo gebruikt zijn personages en de schaarse gebeurtenissen namelijk enkel als “kapstok” om zijn ideeën aan op te hangen. En dat zijn er heel wat. Enkele thema’s die aan bod komen zijn tijd, vergankelijkheid, angst en de relatie tussen de materie en het bewustzijn waaruit elk van ons bestaat. Dat menselijke bewustzijn heeft volgens Delillo stilaan zijn verzadigingspunt (“het punt Omega”) bereikt. Enkele quotes ter illustratie:

• “En de vormen die tot aanzijn kwamen. Het glijden op de buik, het kruipen, het zitten op de achterpoten, het wezen met bewustzijn, het wezen met zelfbewustzijn. Ruwe materie wordt tot analytisch menselijk denken. De prachtige complexiteit van onze geest.”

• “Bewustzijn vermeerdert zich. Het verwerft het vermogen om zich van zichzelf bewust te worden. Het heeft iets wiskundigs, vind ik. Er lijkt haast wel een wiskundige of natuurkundige wet te zijn, waar we nog niet echt op gestuit zijn, die de geest tot een inwaartse transcendentie brengt, doet aanlanden op het punt Omega. Wat er ook met die term bedoeld mag zijn, als er al een betekenis was, als het geen voorbeeld is van taal die hulpeloos naar een idee buiten onze ervaring zoekt.”

• “De materie wil van het bewustzijn af. Wij zijn het denken en voelen waartoe de materie zich ontwikkeld heeft, en het wordt tijd om dat allemaal weer op te doeken. Dat is wat ons nu beweegt. We willen weer de dode materie worden die we ooit waren … Het bewustzijn is uitgeput. Nu komt de terugkeer naar de anorganische materie. En dat is wat we willen. We willen stenen in een veld zijn.”

Delillo is spaarzaam met woorden en weet ingewikkelde filosofische inzichten krachtig en gebald weer te geven. Elk woord dat hij gebruikt draagt bij tot de inhoud. Deze ingedikte, uitgepuurde schrijfstijl is iets waar veel auteurs een voorbeeld aan zouden mogen nemen (ja, Russische schrijvers, ik heb het tegen jullie).

Kort samengevat:
1- Liefhebbers van verhaaltjes laten dit boek beter ter zijde liggen, want bijster veel actie valt er niet te rapen.
2- Het Punt Omega is het soort boek dat je gerust om de zoveel tijd uit je boekenkast mag halen om te herlezen.
3- Don Delillo is één van de meest indrukwekkende schrijvers van zijn tijd.

© RC

Don Delillo – Het Punt Omega (Oorspronkelijke titel: Point Omega)
Uitgeverij: Anthos
Aantal pagina’s: 119
ISBN: 978-90-414-1568-4

Advertenties

Tags: , , , , , , , , , ,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers liken dit: